Tuinjoop

zaden en zelfgemaakte kruidenproducten


Een reactie plaatsen

Kloosterwiel

img_0556Ten westen van Zaltbommel vind je binnendijks aan de Waaldijk een langgerekt wiel. Het is een zeer oud wiel: Kloosterwiel, ontstaan voor de 12e eeuwse bedijking als gevolg van een oeverwaldoorbraak. Het klooster dat hier stond is in de 80-jarige oorlog verwoest en de monniken betrokken een nieuw klooster binnen de veilige stadsmuren van Zaltbommel. Het 10 hectare grote natuurgebied was voorheen van Staatsbosbeheer en nu van de gemeente Zaltbommel en wordt beheerd door Natuurwacht Bommelerwaard.

Volgens een legende stond er op de plek van het Kloosterwiel vroeger een klooster. Het verhaal gaat dat kloosterlingen afdwaalden van de oude strenge regels van tucht en vlijt. Overdaad, dronkenschap en wellust deden hun intrede in het klooster. Als straf begon de Waal te kolken en te bruisen en overspoelde het Klooster met haar bewoners. In plaats daarvan ligt er nu het Kloosterwiel. Nog lange tijd herrezen de monniken ’s nachts om, gekleed in witte gewaden, voorbijgangers het wiel in te trekken. Omwonenden keken wel uit om na zonsondergang de dijk te betreden.

In het voorjaar broeden er zo’n 40 vogelsoorten. Er zijn wel 15 soorten vlinders en libellen, meer dan 100 plantensoorten, veel paddenstoelen in het bos en vleermuizen in oude wilgen en populieren (de watervleermuis jaagt over het water en 2 soorten dwergvleermuizen jagen in de bebouwde omgeving).

img_0564Rond het Kloosterwiel staan vele soorten wilgen: katwilg, kraakwilg, geoorde wilg, grauwe wilg en gecultiveerde gele wilg kun je er vinden. Wilgen zijn pioniersplanten op de grens van land en water. Doordat de wortels de grond luchtig maken en door humusvorming van blad- en takafval wordt de grond geschikt voor soorten, die volgen zoals es en eik. Door de watermerkziekte en torsiekrachten van de wind worden wilgen meestal niet ouder dan veertig tot vijftig jaar. Wilgen zijn voor insecten een belangrijke leverancier van stuifmeel; met name diverse solitaire bijen.

Tegenover (de straat) Kloosterwiel nr 31 is de entree via een bruggetje met infobord. Iedere donderdagmiddag wordt er door de werkgroep landschapsbeheer gewerkt en vanmiddag werk ik mee. Als ik aankom komt daar net een andere deelnemer aanwandelen. Er wordt al hard gewerkt, met uiteindelijk totaal 7 ‘man’. De in 2013 door schooljeugd geplante elzen gaan we vrijstellen van braam en populier. Eik en diverse struiken als gelderse roos laten we staan. Met snoeitang en zaag kunnen we flink wat brandnetels en bramen te lijf gaan. Ton laat me het verschil in bast zien van els en populier voor ik aan het werk ga, zodat ik de juiste boom laat staan. Rond half vier zijn we klaar en met flink wat krassen op mijn onderbenen van de braamstekels wandel ik nog een rondje rond het wiel.


Een reactie plaatsen

Natuurgids (7), natuureducatie

Na een ochtend binnen zitten zaden zakjes vullen is het prachtig weer voor een Maasuiterwaardenwandeling. Voor het eerst zie ik een ijsvogel in de Empelse Waard (‘mijn adoptiegebiedje’).

‘S avonds is het weer koud en moet er eerst ijs gekrabd worden voor ik naar het Stroomhuis in Neerijnen rijd. Als ik er bijna ben, zie ik een ratje over de weg rennen; ik moet er hardop om lachen…. De opleiding wordt steeds leuker, het lijkt wel Sinterklaas vandaag: er is strooigoed bij de koffie/thee en iedereen krijgt een loep met led licht cadeau, die kunnen we meteen gebruiken vandaag bij het biologisch moment van Anja. Kale takken van bomen kun je leren herkennen aan de knoppen. We krijgen de opdracht om een tak met knoppen na te tekenen en vooral te letten op het verschil in okselknop en eindknop. De info heeft Anja gevonden in de bomenmap, die ze bij NME Betuwe leende.

Teunie verbaasde zich in haar 5 minuten praatje over 2 ‘bouwwerken’ langs de Hennisdijk bij Buren. Het blijken, bij nader onderzoek, vleermuis hop-overs te zijn. Ze zijn (tijdelijk) geplaatst ter vervanging van de gekapte bomen op de vliegroute van dwergvleermuizen.

IVN (= instituut voor natuur educatie en duurzaamheid), deze avond gaat over natuur educatie. Mensen leren dankzij én met behulp van zintuigen (horen, zien, ruiken, voelen). Iedereen heeft een bepaalde voorkeur voor zintuigen en een bijbehorende unieke leerstijl.

Saskia vertelt ons over de leercirkel van Kolb (op internet doe ik de Kolb test, ik blijk een beslisser). Hierna gaan we in groepjes aan de slag en kijken hoe we de leercirkel van Kolb kunnen toepassen. Diverse meegebrachte natuurobjecten, die Anton en Saskia hebben meegenomen worden onderzocht; 2 jonge eikjes in een bloempot, een bakje met de inhoud van de wormenbak, houtsnippers (met interessante nestzwammetjes), een vogelnest (met 4 eitjes en het nestmateriaal blijkt gemaakt van rond het huis).


Een reactie plaatsen

Roomgat

img_0509Op deze niet-winkeldag ga ik ‘ouderwets’ werken in de natuur; dit keer aan de overkant van de Maas. Het is meteen mijn stage voor de natuurgidsenopleiding. Hemelsbreed is het 2,5 km van ons huis en over de weg 2 keer zo ver. Met een groep van zo’n 15 mensen gaan we wilgen knotten en bomen zagen in ’t Roomgat, een kwetsbaar gebied van 2 hectare van Natuurmonumenten, wat normaal niet toegankelijk is voor publiek. Het wiel heeft deze naam gekregen toen lang geleden een boer met paard en wagen beladen met melkbussen op de Maasdijk uit de bocht ‘vloog’ en alle melk stroomde in het wiel. 3 jaar geleden begon de werkgroep landschapsbeheer van Natuurwacht Bommelerwaard op verzoek van Natuurmonumenten hier achterstallig onderhoud te doen. Het wiel met bos er omheen was erg verwaarloosd, het water in het wiel was niet eens meer te zien.

Een stukje geschiedenis: In 1757 brak de Maasdijk door en de Bommelerwaard overstroomde, hierdoor ontstonden binnendijks diverse wielen, o.a. ’t Roomgat. Tot voor 1900 liep de Maas parallel aan de dijk, na de aanleg van de spoorbrug in 1867 is de Maasbocht afgesneden en was er minder kans op een dijkdoorbraak.

img_0508Bijzonder: in het voorjaar broedt er een kleine kolonie blauwe reigers, door de vele verschillende bomen broeden er ook diverse soorten zangvogels. Ton wijst mij nog op Judasoor op een oude afgestorven stam van de vlier (de zwam blijkt eetbaar en wordt veel gebruikt in de Chinese en Japanse keuken en kan ook gedroogd gegeten worden).

Het is koud en mistig vandaag, de zon zien we maar heel even ’s morgens. We beginnen met wilgen knotten, wat 3 jaar geleden ook is gedaan, dus de takken zijn niet al te dik. De dunne takken mogen we eruit knippen of zagen; de takken gaan op rillen. Dan komen de mannen met motorzaag en zagen de dikke takken. Hierna is het rabat bos (eigenlijk een oud griend, maar nu een ‘hardhout ooibos’) aan de beurt, we gaan er flink veel dood hout opruimen en overhangende bomen en takken wegzagen om ruimte en licht te creëren voor o.a. meidoorn en hazelaar.

Info: Rabatten zijn langwerpige ophogingen die gelegen zijn tussen greppels. De grond die uit de greppels afkomstig is wordt gebruikt om het rabat mee op te hogen. De methode wordt in de bosbouw toegepast om droge stroken te verkrijgen waarop dan de bomen geplant worden. De greppels dienen ter ontwatering. Rabatten zijn maar enkele meters breed doch kunnen tientallen meters lang zijn, er liggen dan ook meestal vele greppels naast elkaar in een op rabatten aangelegd bos. Het is niet precies bekend wanneer bosbouw op rabatten voor het eerst is toegepast, maar in 1799 werd de methode reeds vermeld.

De 5 motorzagen maken wel enorm veel lawaai, ook is het oppassen waar de motorzagers aan het werk zijn, maar het werk gaat zo wel een stuk sneller. Regelmatig komen grote wilgen met geraas of gedreun naar beneden.

img_0518Lina uit Hedel komt rond elf uur met verse  zelfgebakken nog warme appelflappen, heerlijk ! Voor tussen de middag heeft ze minestronesoep opgewarmd, Ton hoeft het alleen maar even op te halen. Er volgt nog een pauze met een taaie stroopwafel (door de kou) en fris of koffie/thee. Hierna wordt er nog een half uur gewerkt, waarna een biertje, maar dan ben ik al onderweg naar huis om op te warmen onder een hete douche.

Wil je ook meewerken aan natuurbeheer in de Bommelerwaard ? Neem dan contact op met de coördinator: Ton van Balken (acvanbalken@upcmail.nl). Over 3 weken op zaterdag 17 december is er weer een werkdag bij Roomgat. Helaas kan ik er dan niet bij zijn; ik sta dan op de kerstmarkt in Babberich.

 


Een reactie plaatsen

Natuurgids (6) de wallen

Vandaag gaat de excursie naar vestingstad Zaltbommel. We bekijken de wallen met zijn 7 bastions, een rondje van een uur, maar Ton van Balken van Natuurwacht Bommelerwaard vertelt zoveel o.a. over de geschiedenis en over de vele verschillende bomen, dat we er wel twee en een half uur over doen. Bomen leren herkennen is het thema; bijvoorbeeld kastanje heeft gebogen takken, Prunus (zoete kers) heeft dwarsstreepjes op de bast, beuk en haagbeuk hebben een gladde stam en het blad van de iep heeft een ongelijke bladvoet.schermafdruk-van-2016-11-19-161004

Een stukje geschiedenis: Zaltbommel kreeg stadsrechten in 1316, graaf van Gelre liet een stadsmuur bouwen. Begin 1500 kwam er een dubbele gracht om de stad met rondelen. Na de Spaanse oorlog raakte de vesting in verval. Hierna werden de courtines en bolwerken beplant met iepen (voor de houtopbrengst). In 1925 werden de bomen gekapt ivm de iepenziekte. De wallen werden toen ingericht volgens de Engelse landschapsstijl met slingerende paden, verrassende waterpartijen, hoogteverschil en veel variatie in het bomenbestand.

Er ontstaat onderweg enige discussie over beuk en haagbeuk. Beuk (Fagus sylvatica) is familie van de napjesdragersfamilie en kan tot 46 meter hoog worden. De stam is glad en grijs en de bast is dun, waardoor de boom bij plotse blootstelling aan zonlicht gevoelig is voor schorsbrand. Het blad is veernervig, licht gegolfd en licht glanzend met een gladde bladrand. Haagbeuk (Carpinus betulus) van de berkenfamilie wordt 15 – 25 m hoog. De kale takken zijn grijsachtig, de bladen staan hieraan verspreid. De elliptische bladeren zijn veernervig en hebben een dubbelgezaagde rand en een hartvormige voet en toegespitste top.                        

Bijzonder: * Bij een bastion staat in het midden op een eilandje een muziektent eronder is plek voor watervleermuizen en in het water er omheen zitten kamsalamanders. * Diverse verenigingen uit de Bommelerwaard ruimen regelmatig vrijwillig een stukje natuur schoon en krijgen hiervoor een vergoeding. * De krakeend; voorheen had ik nog nooit van deze eend gehoord, nu komen we die bij elke excursie tegen. * Een toren ‘monument’ is momenteel aan het verbramen (door bramen overgroeid).

Tot slot bekijken we de muurplanten op de stadsmuur: groot glaskruid, gele helmbloem, muurleeuwenbek en smeerwortel, de Heemtuin de Mispelhof en de kruidentuin De Kloostertuin. Ik zal hier zeker nog terugkomen (vooral in het voorjaar om de 30 a 40 stinzenplanten te bewonderen) en wellicht meewerken in de heem- en kloostertuin.

 


Een reactie plaatsen

Natuurgids (5) stage en adoptiegebied

NGO betekent niet-gouvernementele organisatie (onafhankelijk dus van de overheid), maar de komende tijd betekent het voor mij ook: Natuur Gidsen Opleiding, in ieder geval dinsdagavond en zaterdagochtend om de 2 weken tot en met april 2018. In die tijd wordt er ook van de cursisten verwacht dat je stage loopt bij een van de natuurwerkgroepen, die eergisteravond present waren. Zo stonden er vrijwilligers van de natuurwacht bommelerwaard, natuur en vogelwacht culemborg, Staatsbosbeheer, Weidevogelbescherming en de vogel- en plantenwerkgroep van IVN West Betuwe. Ik blijf bij de eerste hangen en wordt steeds enthousiaster. Ik ga zeker stagelopen bij de werkgroep landschapsbeheer. De bedoeling is dat je 2 a 3 bijeenkomsten meemaakt en daarover en over de organisatie eind volgend jaar een verslag inlevert.

schermafdruk-van-2016-11-17-093114Onlangs heeft natuurwacht Bommelerwaard een prachtig boek uitgegeven: Bommelerwaard natuurlijk ! over alle natuurgebieden in de Bommelerwaard en zelfs een paar erbuiten. Zo staat ‘mijn’ adoptiegebiedje, net aan de overkant van de Maas: de Empelse Waard er ook in met alle waarnemingen. Zaterdag tijdens de excursie (stadswal Zaltbommel) zal ik het boek  aanschaffen.

Na de pauze staan op de tafels bakjes met diverse grondsoorten, het lijkt wel heerlijke koek; het biologisch moment van Anja. We mogen voelen, ruiken, kijken en kneden. Het blijkt humusrijke klei uit Over Heicop, zavelig zand uit Marienwaerdt en kleiveen uit de Regulieren. We krijgen uitleg over de afzettingen in het rivierengebied; over kommen,stroomruggen, uiterwaarden, rivieren en een tip: met topotijdreis kun je topografische kaarten bekijken van 1815 – 2015 en zo de geschiedenis van bijvoorbeeld je adoptiegebiedje volgen.

Hierna vertelt Tom van de hak op de tak allerlei leuke natuurfeitjes, o.a. hoe een vos een egel als prooi vangt en hoe een muizenfamilie het konijnenvoer sorteerde……gijs-en-gijsje-803

Als laatste prestenteren we in kleine groepjes de  adoptiegebiedjes aan elkaar. Rob en ik hebben een gebiedje aan de Maas gekozen, resp. de Hedelse bovenwaarden en de Empelse Waard en Joke gaat een jaar de Heeseltse uiterwaarden volgen. Grappig is, dat in alle drie de gebieden bevers zitten. Tussendoor proeven we van de uiterwaarden middels een zelfgemaakte Maauiterwaardenmix kruidenthee (wilgenblad, vlier- en meidoornbloesem, watermunt en witte dovenetel). Bert bekijkt een jaar lang het parkbos rond kasteel Neerijnen, een rondje van 2 km.


Een reactie plaatsen

de reünie

Eens in de 2 jaar hebben de sherpa’s van Icarus een reünie (uiteraard op zaterdag, want dat was onze padvinderij/scouting dag). Dit keer was de organisatie in handen van Jenny en Loes, die mij erbij betrokken. Zodoende vindt het plaats in Tuinjoop T-huis in ‘s-Hertogenbosch. Hanny uit Brabant arriveert als eerste met het openbaar vervoer. Rotterdam komt gedrieën per auto en hebben al volop bijgekletst. De 2 uit het Noorden hebben helaas enige vertraging. We starten met koffie/kruidenthee en appeltaart (volgens El’s recept: veel kaneel, geen rozijnen of noten en niet te hard gebakken). Jenny en Loes openen deze opkomst met de controle van meegenomen zakinhoud, zitlap, wandelschoenen en regenkleding. Hiervoor kun je kaartjes ‘verdienen’. De hele dag door blijk je kaartjes te krijgen, door bijvoorbeeld deel te nemen aan activiteiten en door een van de 50 quizvragen goed te beantwoorden. Zo verdien ik aardig wat kaartjes met een prezi van de vorige reünie, voor de appeltaart, het eten, enz.

Het programma begint met een keuze menu: workshop onderzetter mozaïeken en/of workshop handcrème maken. Hanny, El en Lydia beginnen met mozaïeken, terwijl Hannie, Jenny en Loes de afwas doen. Zo wordt er plek gecreëerd om ieders eigen handcrème te maken, die later ook gul wordt uitgedeeld en uitgeprobeerd. Jenny gaat hierna nog mozaïeken en Hannie en Loes gaan ‘meditatief’ theezakjes vullen. Zo heb ik mooi weer een voorraadje Maasuiterwaarden- en Germaanse Godenmix kruidentheezakjes. Tussendoor genieten we even een tomaten- en/of bruine bonensoeppauze.

Even frisse lucht; een rondleiding over ’t Heem met extra aandacht voor de mozaïekbank, compost, buurtbieb en studio. Hierna naar de Empelse Waard, zodat er nog meer bijgekletst kan worden. Zo vertel ik over mijn opleiding tot natuurgids en over het gebiedje waar we lopen. Best spannend over de nieuwe grote stapstenen in de de geul. Iedereen komt zonder problemen aan de overkant, maar als we naar verse beversporen gaan kijken, hoor ik een flinke smak. Hanny ligt languit in de modder. Verderop is het best fris op de dijk.We maken een uitstapje naar beneden; dapper loopt iedereen achter me aan dwars door de hoge brandnetels om een beverburcht te bekijken, die bestaat uit een hoop takken.

Binnen lekker warm bij de kachel maakt Jenny haar mozaïek onderzetter af. Het is tijd voor het spel met de kaarten: het padvindersspel. We hebben onze eigen spelregels verzonnen en gaan quintetten (kwartet, maar dan met 5 kaarten). Jenny heeft als eerste haar kaarten op en zodoende gewonnen. Ondertussen komt buurvrouw Ella met een pan bruine bonen, brengt Ed de groentetaart van Gonnie en heeft Bart nasi en wortelsalade gemaakt.

img_0409Tijdens ‘Vertel ‘s’ dek ik de tafel en bereid de rest van het eten. Een heerlijk candlelight diner volgt img_0454met toe speculaascheesecake van Bakker Welten. Nog even gaat de kruidenwinkel open voor de inkoop van kruidenthee en dan is het opruimen, afwassen en keert iedereen weer huiswaarts.

Inmiddels is het woensdag en heb ik de onderzetters gevoegd. Ziet er best leuk uit !

 


Een reactie plaatsen

Natuurgids (4) excursie parkbos en Rijswaard

img_0376Het is vandaag herfstmarkt op vrije school Driestroom in ‘s-Hertogenbosch. Voor 8 uur staan we al klaar met een volle auto om mijn ‘kraam’ met zaden en zelfgemaakte kruidenproducten in te richten. Ik heb een uur de tijd. Hierna snel door naar het mistige Gelderland, alwaar we met de natuurgidsenopleiding kunnen  kiezen uit 2 excursies naar de oude ‘adoptiegebiedjes’ van Saskia (parkbos/uiterwaarden) en Jan (het Broek/eendenkooi). Ik kies voor de eerste, want ik wil graag de Maasuiterwaarden vergelijken met de Waaluiterwaarden.

Saskia (en Anton) vertellen over het parkbos, aangelegd op een stroomrug op kalkrijke lichte kleigrond, hierdoor vind je hier ook bijzondere paddenstoelen. Al wandelend (meer stilstaand) zien we o.a. nevel-, bundel-, honing- en porseleinzwam (boven in een beuk) Saskia neemt ons nog mee naar een plek waar ze een dag eerder veel goudhaantjes zag; een oeroude taxus, de heksenboom in Neerijnen genoemd.

Onderweg nog een idee voor een wandeling: langs vele structuren van schors. De Rijswaard bekijken we vanaf de hoge dijk. Ik zit wat te klooien met mijn kijker, zie het alleen wazig, tot Tom me helpt, krijg ik opeens helder zicht ! We hebben geen tijd meer om door de uiterwaarden te lopen, dus blijven we op de dijk. Veel eendensoorten kun je vinden in de kil (het water onderaan de dijk), een oude Waalarm. Vandaag zien we o.a. slob-, krak en wilde eend, wintertaling, een witte buizerd en kramsvogels. Ook kijken we af en toe door de telescoopkijker van Saskia en Bert. Tot slot smaakt de sappige rode appel uit de Achterstraat van Bert prima en dan snel weer terug naar ‘s-Hertogenbosch naar mijn zaden en kruidenproducten op de herfstmarkt.